Een film van documentairemaker Annemarie Strijbosch en beeldend kunstenaar Evelyn Jansen,
in opdracht van Stichting DE STAD, over de vraag wat de ziel van de stad zou kunnen zijn.

Trailer: (1,5 min) 2011

Click here to view the embedded video.

Aan de film werkten mee o.a.

Adriaan Geuze (landschapsarchitect), Herman Hertzberger (architect), Annelies Verbeke (auteur), Hendrik Groeneweg (architect), Bert te Kiefte (Stedenbouwkundige), Walter Nikkels (ontwerper), Hanna Devich (pianiste), Vera Lansink (sopraan), Arno Brok (burgemeester van Dordrecht) Daan van der Have en Dorine de Vos (mede eigenaars Villa Augustus) James Aikman (muziek)

Download Press

//////////////////////////////////////////

In 2011 onderzoekt stichting De Stad Dordrecht

de ziel van de stad. Voor het jaarprogramma zie:

www.stichtingdestad.com

PDF Downloaden ↓

Bij het betreden van bijvoorbeeld een middeleeuwse kathedraal overvalt veel bezoekers – ook indien zij de kerk niet bezoeken als gelovige – een gevoel van verwondering, een sensatie van uitgetild worden boven het directe en tastbare. De ruimte brengt een effect teweeg in de geest dat de functie van die ruimte – het stimuleren van de godsdienstige beleving – niet alleen ondersteunt maar versterkt.

Welke elementen spelen daarbij de hoofdrol; welk spel van lichtval, vorm, kleur, diepte, ruimte en zelfs akoestiek brengt die ruimtelijke en geestelijke ervaring te weeg?

Het creëren van een ruimte voor de geest is misschien wel een ultieme opgave binnen de architectuur. Het gestalte geven, het met alle ten dienste staande middelen ‘omhullen’ van een spirituele functie, en het expressie geven aan die functie, zouden we kunnen omschrijven als het zichtbaar en voelbaar maken van het onstoffelijke, het gieten van geest in tastbare en minder tastbare materialen.

Het is de kunst om de ruimte een gedaante te geven die maakt dat de bezoeker zich bewust wordt van een essentie, zich opgenomen voelt in een omgeving en die hem opent voor grotere kwesties, voor zijn relatie tot het hogere – noem het god, of de zin van zijn bestaan, de kosmos, of het zelf – die hem opent voor alles wat meer is dan het alledaagse doen en laten.
Het begrip ‘tempel’ omvat misschien wel het beste alle facetten van deze ‘ruimtelijke omhulling’. Daaronder verstaan we immers niet alleen religieuze, maar ook tal van culturele gebouwen, die een soortgelijke geestelijke functie vervullen en ook een vergelijkbaar verschijnsel van verheffing kunnen veroorzaken.

Het scheppen van een menselijk ‘binnen’ in de onmetelijkheid – bouwen voor de geest – is zodoende een van de grootste uitdagingen voor een architect
Stichting de Stad organiseert in de maand maart 2008 samen met diverse andere instellingen diverse activiteiten rond dit thema. Met tentoonstellingen, een symposium, lezingen en een ontwerpwedstrijd voor een publieke geestelijke ruimte in het centrum van Dordrecht, probeert de Stichting door te dringen tot de kern van het ‘bouwen voor de geest’.
In de loop van de geschiedenis heeft de ‘tempel’ vele vormen aangenomen: hindoeïstische en boeddhistische, Egyptische en Griekse, aan synagogen, kloosters, kerken en moskeeën.
Wat zouden al die bouwwerken gemeen hebben?

Europa heeft eeuwenlang voornamelijk te maken gehad met de ontwikkeling van de kerkbouw. Van de Romeinse en vroegchristelijke basilica, via de hoogtepunten in de romaanse en gotische kathedralen, tot heden. De bouw van synagogen vormde een interessant parallelspoor van deze ontwikkeling, en vooral de laatste decennia is ook de bouw van moskeeën een veelbesproken onderwerp.

In Firminy is onlangs een postuum werk van de misschien wel grootste 20e eeuwse architect, Le Corbusier, geopend, een spraakmakende, monumentale sculptuur die is gebaseerd op ruimtelijke ervaring door middel van een spel van licht en kleur in het interieur.
Het gebouw is een vervolg op het klooster La Tourette (1953) en op de belangrijkste icoon van de 20e eeuwse sacrale architectuur, de kapel in Ronchamp uit 1956.

Is het opmerkelijk dat er internationaal gezien op het gebied van kerkelijke architectuur geen echte vernieuwende impulsen meer zijn gegeven? Al zijn er in het oog springende gebouwen gerealiseerd van architecten als  Siza, Ando, Botta, Richard Meier en Peter Zumthor. Uitzonderingen zijn wellicht de Nederlandse architecten Aldo van Eyck en Dom van der Laan die vanuit totaal verschillende achtergronden de Nederlandse en internationale architectuur wisten te inspireren. Van Eyk door middel van het bekroonde – helaas nooit gebouwde – ontwerp The Wheels of Heaven en de wel gerealiseerde Pastor van Arskerk in den Haag en de Molukse kerk in Deventer.
De ontwerpen zijn gebaseerd op een humane ruimtevisie en wars van formele monumentaliteit, maar ze zijn wel heel precies gecomponeerd als een ruimtelijk gedicht van licht en aandachtsrichtingen.
Dom van de Laan, priester én architect, heeft zijn leven in dienst gesteld van het ontwikkelen van een praktische architectuurtheorie, gebaseerd op verhoudingssystemen die al in het prehistorische heiligdom Stonehenge afleesbaar zijn.
De door hem gerealiseerde uitbreiding van het Benedictijnenklooster in Vaals [Zuid Limburg], waar hij zelf als monnik leefde, is een overtuigende toepassing van zijn theorie. Sober, krachtig en tijdloos zijn de woorden die passen bij dit belangrijke werk.

Het is een gegeven dat het kerkbezoek in Nederland de laatste decennia drastisch is afgenomen. Veel kerken zijn gesloopt of hebben een nieuwe bestemming gekregen. Wel leidt het samengaan van de Hervormde en Gereformeerde kerk nog vaak tot nieuwe kerkbouw of een drastische aanpassing van een bestaande kerk. Vaak ook vraagt de veranderde geloofsbeleving om aanpassingen van het interieur.
Buiten de kerken tiert de spiritualiteit in Nederland welig in alle denkbare vormen. Kleine en grote bijeenkomsten van gemeenschappen en kerkgenootschappen, van enkele tientallen in een huiskamer tot duizenden in sporthallen, tenten en kerken zijn gemeengoed geworden.

En hoe is het met het ontwerpen en bouwen van moskeeën? Decennia lang vond de islamitische gebedsruimte onderdak in gebouwen die oorspronkelijk een andere functie hadden. Maar de laatste jaren worden er steeds meer moskeeën gebouwd. Volgt deze de architectuur vooral de traditionele lijnen, bekend uit de landen van oorsprong of zijn vernieuwingen te melden? Nieuwe – vaak omstreden – projecten in Rotterdam en Amsterdam zijn voorbeelden van het eerste. Maar er is ook het in 2005 met de Archiprix bekroonde ontwerp voor een Islamitische begraafplaats van architect Furkan Köse. Zijn plan is gebaseerd op een klassiek schema van de oude moskee- en tuinvoorbeelden dat hij heeft getransformeerd naar een moderne Westerse context.

Zo zijn er talloze mogelijke invalshoeken. Centraal in deze manifestatie staat het exploreren van de nieuwe architectonische vormen voor religie en spiritualiteit. Dordrecht bezit vele historische kerken, kapellen en andere geestelijke ruimtes (de 18e eeuwse Vrijmetselaarsloge bijvoorbeeld). Dit onderzoek krijgt echter ook concreet vorm. Stichting De Stad schrijft een uitdagende ontwerpwedstrijd uit voor een openbare geestelijke ruimte, een meditatieruimte, stiltekapel, denkkamer, gebedsruimte, een spirituele ruimte voor alle religies.

bouwen voor de geest
14 maart t/m 19 april 2008
Architectuur voor religieuze en spirituele functies
Tentoonstellingen, lezingen, film én een ontwerpwedstrijd
op diverse locaties in Dordrecht
www.bouwenvoordegeest.nl

Kunstenaar : Evelyn Jansen
Titel: Couleur Locale
Jaar:  2005
Techniek: Gemengde techniek op linnen
Afmeting : 155 x 620 cm
Locatie : het Zeepaert, Dordrecht
In bezit van: Gemeente Dordrecht

Beschrijving

Aanleiding was de presentatie van de kleurenwaaier met 55 Dordtse kleuren tijdens de manifestatie 48 uur kleur

Ik heb handmatig de kleuren gemaakt en er 55 monochrome panelen van geschilderd. Op deze panelen heb ik met transparante lak 55 portretten geschilderd van inwoners van Dordrecht. Deze portretten zijn pas in tweede  instantie zichtbaar en afhankelijk waar je staat en zit. Ze zullen zich aan je tonen nadat je eerst het geheel van de 55 panelen ziet. Dan pas ga je inzoomen en oog krijgen voor detail.

Het Zeepaert is een laat middeleeuws gebouw waar men ook kan vergaderen. Ik heb met dit toegepaste werk de verbinding gemaakt tussen de historische architectuur, een hedendaags onderzoek en vertaling naar 55 historische kleuren en de mens van hier en nu.

1234►

THE SILENCE FACTORY
The Silence Factory Artist Evelyn Jansen commissioned by Merford An art work on an acoustic laboratory
Context and commission
Right in the middle of the production hall of Merford’s brand-new factory – Noise Control – you will find a concrete bunker. This space is completely disconnected from the rest of the building. It is a unique area, specifically developed for testing and improving acoustic materials and products.

When Evelyn Jansen was commissioned to create an art work for the front wall of this space, the first thought that came to her was that Merford sells ‘silence’. The title of her art work, ‘The Silence Factory’ was derived from this initial idea. When she subsequently discovered the factory’s metal workshop, she knew that plate metal would be the starting point of her thinking process. Metal and silence would form the framework for her ideas. The art work became a sculpture spread across the entire front wall of the sound measuring bunker. It refers to the importance of knowledge of sound: to its force, tension and control by Merford, Noise Control.

Shape and impression

Going through the reception area, you enter the production hall in this beautiful and spacious building (designed by Architects Groeneweg & Van der Meijden). At the far end, Evelyn Jansen’s art work comes immediately into vision, as if it could fit on an A4-size sheet of paper. Keep on walking for a few dozen metres, and the art work reveals more and more of itself. You are pulled into the image. Details of shapes and materials become clearer with every step forward.

The art work is set in relief against the wall. You see trees and walk beside trunks. The tree trunks grow up from the earth. Circles are set into the background. These seem to move, each to its own rythm, like rising and setting moons in different phases. The art work is an expression of the silence and stillness experienced during a walk through the woods. Tree trunks have captured the passing of time, the sun creates shadows, and the phase of the moon sets the rythm.

Material and construction

Evelyn Jansen: “I wanted to add round shapes to this horizontal building with its vertical accents. Perfectly circular and with a smooth skin. I also wanted to add a diagonal, sensitively drawn line, visible in the shaping of tree trunks and shadows.”

‘The Silence Factory’ is an enormous work, measuring 15 by 7.5 metres. It is made from metal and mounted on wood: a steel forest on a wooden support. It was developed in the artist’s studio and on the computers of Merford’s engineers, and executed and produced with the latest laser-cutting machinery, at Merford factory.

Evelyn Jansen chose to use black steel. Both because the material ages in an interesting way, and because of the exquisite markings on its surface. The patina of the steel resembles the irregular growth patterns found in tree bark. The steel sheets have therefore all been used lenghtwise, just as the grain in wooden planks shows up best when used lengthwise.The rich range of colouring – from grey and black shades, rusty patches and red tints, to blues changing to silver – beautifully matches the natural wood and the large blue circles. These elements, 2 metres in diameter, were painted in the company’s own spray unit.

The force of silence.

The choice of materials from which the tree traunks are made, helps illustrate growth and development. You can see that the art work is made from a substance that ages slowly, like man. The internal layering of the work is also applied concretely, with the trunks and shadows assembled literally on top of the circles. Evelyn Jansen always works in layers, in her paintings, drawings and commissions. Shape and negative space are the connecting thread in her work, especially their shifting one in front of the other.rm en restvorm, maar vooral ook het voor en achter elkaar verschuiven van beide, zijn als een rode draad in haar werk. Because of these particular characteristics, the artist places ‘The Silence Factory’ within a long tradition of stylising in art. She manages to evoke memories of a number of interesting predecessors, owing to the stylistic qualities of the work and its being charged with stillness. Evelyn Jansen herself likes to point out her affinity with Henri Matisse (1869-1954). Nevertheless, my own thoughts concerning ‘The Silence Factory’ turn more towards the organic compositional decisiveness of the early expressionistic Mondrian – e.g. his ‘Woods near Oele’ (1908) – or towards certain works of artists that have been influenced by him, such as Clifford Still (1904-1980) or Mimmo Rotella (1981-2006).

These references point to a certain strength and expression. But in Evelyn Jansen’s work, on the other hand, there is a strong presence of a poetically sensitive elegance, which relates harmoniously to a graphic sharpness. A precision in form and content – which brings to mind the clever layering of trees reflected in water in M. C. Escher’s woodcut ‘Muddy Puddle’ (1952), or the silently shimmering, almost meditative simplicity found in prints by the Japanese artist Katsushika Hokusai (1760-1849).

Art and technique/ Perfect Match

The production of ‘The Silence Factory’ became a joint project between the artist and the company. A synergy came into being. Merford’s knowledge and expertise became woven together with the artist’s concepts and creativity. Through art, Merford was able to reveal an essential aspect of its identity. And for Evelyn Jansen, whose work usually focuses on people, cooperating in this way with the client, was a true discovery. A perfect match was created, a combined vision of artist and company, manifesting itself in ‘The Silence Factory’.

Augustus 2009
August 2009 Andrée Van de Kerckhove (tr. Gerard van Vuuren)

1234►

THE SILENCE FACTORY

KUNSTENAAR EVELYN JANSEN, OPDRACHTGEVER MERFORD Een kunstwerk op een inpandige geluidsmeetruimte

Context en opdracht
Middenin de productiehal van de gloednieuwe fabriek van Merford, Noise Control staat een betonnen ‘bunker’. De ruimte is volledig ontkoppeld van de rest van het gebouw. Het is een bijzondere vertrek, geheel specifiek ontwikkeld voor het testen en verbeteren van akoestische materialen en producten.

Toen Evelyn Jansen gevraagd werd een kunstwerk in opdracht te maken op de voorkant van deze ruimte, bedacht ze dat Merford dus ‘stilte’ verkoopt. De titel van haar werk: ‘The Silence Factory’ is ontleend aan deze gedachte. Toen de kunstenaar vervolgens ook de metaalwerkplaats van de fabriek ontdekte, wist ze dat ze vanuit dat plaatmateriaal verder wilde denken. Metaal en stilte werden de dragers. Het kunstwerk werd een beeld dat zich over de gehele oppervlakte van de wand van de geluids-meetbunker uitstrekt. Het verwijst naar het belang van de kennis over geluid: over de kracht, de spanning en de beheersing ervan, door Merford, Noise Control.

Vorm en impressie
Wanneer je het mooie grote gebouw – ontworpen door Architenctenbureau Groeneweg van der Meijden – binnen gaat, kun je via de ontvangsthal de fabriek in. In de verte zie je dan al meteen het kunstwerk van Evelyn Jansen op de wand, alsof het op een A4-tje past. Wanneer je vervolgens een paar tientallen meters doorloopt, openbaart zich bij elke stap het kunstwerk meer en meer. We worden letterlijk het beeld ingetrokken. Bij iedere stap voorwaarts worden de details van vormen en materiaal beter zichtbaar.

Het kunstwerk is een vlakrelïef tegen de muur. We zien bomen en we lopen langs stammen. De boomstammen groeien vanuit de aarde naar boven. Op de achtergrond zien we cirkels die met een eigen onderling ritme een beweging maken: blauwe cirkels, als opkomend en ondergaande maanstanden. Het werk drukt de stilte en de rust uit die je ervaart als je in de natuur door het bos loopt. De tijd die groeit zit gevat in de boomstammen, de zon maakt de schaduw en de maanstand geeft het ritme aan.

Materiaal en constructie
E.J.: “In het horizontale gebouw met zijn verticale accenten wilde ik de ronde vorm inbrengen. Perfect rond en met een gladde huid. Ook de diagonale tekenachtige gevoelige lijn wilde ik in de ruimte toevoegen in de vorm van boomstammen en schaduwen”.

‘The Silence Factory’ is een gigantisch werk van 15 meter lang en 7,5 meter hoog. Het kunstwerk is gemaakt van metaal en gemonteerd op hout: een stalen bos op een houten drager. Het is ontwikkeld in het atelier van de kunstenaar, aan de computers van de ingenieurs en uitgevoerd met de nieuwste lasermachine in de fabriek van Merford.

Evelyn Jansen koos voor het gebruik van zwart staal. Enerzijds omdat het materiaal op een interessante manier verouderd en anderzijds vanwege de prachtige tekening die in de huid van het materiaal zit. Het patin van het staal lijkt op de grilligheid en groeivorm van een boomschors. De staalplaten zijn daarom allen in de lengterichting gebruikt, net zoals de houten planken ook in de lengterichting de nerfstructuur van het hout laten zien. De rijke kleurschakeringen van grijs en zwarttonen, roestvlekken en roodtinten, verlopende kleuren blauw en zilver, passen prachtig samen met de natuurlijke houtkleur en de grote ronde blauwe cirkels. Ook deze beeldelementen van twee meter doorsnee, werden voorzien van kleur in de eigen spuiterij van het bedrijf.

De kracht van stilte.
Door de keuze van het materiaal waaruit ze zijn gemaakt, illustreren de boomstammen groei en ontwikkeling. Je ziet dat het kunstwerk gemaakt is uit een substantie die langzaam mee verouderd, net als de mens. De inhoudelijke gelaagdheid van het werk vertaalt zich ook concreet, omdat de stammen en schaduwen letterlijk over de cirkels heen gemonteerd zijn. Evelyn Jansen werkt altijd met lagen in haar kunstwerken: haar schilderijen, tekeningen en opdrachten. Vorm en restvorm, maar vooral ook het voor en achter elkaar verschuiven van beide, zijn als een rode draad in haar werk.

Met deze bijzondere kenmerken plaatst de kunstenaar het werk ‘The Silence Factory’ op een eigenzinnige manier in een lange traditie van stilering in de kunst. Ze weet daarmee, vanwege de stilistisch eigenschappen en door de stille geladenheid die dit werk kenmerkt, de herinnering op te roepen aan een aantal interessante voorgangers. Zelf vernoemt Evelyn Jansen graag de affiniteit die ze voelt met het werk van Henrie Matisse (1869-1954). Toch keren mijn gedachten specifiek in relatie tot de ‘The Silence Factory’ meer richting de organische compositorische daadkracht van de vroege expressionistische Mondriaan in zijn ‘Bos bij Oele’(1908) bijvoorbeeld, of naar bepaalde werken van kunstenaars die daaraan schatplichtig zijn zoals Clifford Still (1904 – 1980) of Mimmo Rotella (1918 – 2006). Deze referenties wijzen naar een bepaalde kracht en expressie. Maar daartegenover is er in het werk van Evelyn Jansen eveneens een sterk aanwezige poëtische fijnzinnige elegantie, wat zich heel harmonieus verhoud tot een grafische scherpte. Een vormelijke en inhoudelijke precisie, wat me zeker ook doet denken aan de scherpzinnige gelaagdheid van de in het water gereflecteerde bomen in de houtsnede ‘Modderplas’ (1952) van M.C. Escher bijvoorbeeld, of aan de zinderend stille, haast meditatieve eenvoud in prenten van de Japanse kunstenaar Katsushika Hokusai (1760 – 1849).

Kunst en techniek / Perfect match
De realisatie van het kunstwerk ‘The Silence Factory’ werd een gezamenlijk project tussen kunstenaar en bedrijf. Er ontstond een synergie, een perfecte samenwerking tussen mensen. Kennis en deskundigheid van Merford werden met denkbeelden en creativiteit van de kunstenaar vervlochten. Merford toont daarmee nu ook een wezenlijk aspect van zijn identiteit door middel van kunst. Daartegenover staat dat in het hele oeuvre van Evelyn Jansen de mens de hoofdrol speelt. Het is dan ook een vondst geweest – zo zegt ze zelf – om op deze manier zo letterlijk de samenwerking aan te gaan met de opdrachtgever. Er is een perfect match ontstaan, een gecumuleerde visie van kunstenaar en bedrijf wat in het kunstwerk ‘The Silence Factory’ tot uiting komt.

////////////////////////////////

Bloemperken, Dordrecht 2010

////////////////////////////////

The Silence Factory 2009 -Factory hall Merford, Gorinchem (NL)

////////////////////////////////

Couleur Locale 2005

////////////////////////////////

Bouwen voor de geest

////////////////////////////////

Ontmoetingskerk, Frankrijklaan 4, 2034 BA Haarlem (NL) Evelyn Jansen, artist

123►

Click here to view the embedded video.

Ter inleiding

Sinds een tweetal  jaar maakt Evelyn Jansen naast schilderijen en tekeningen, ook werk dat direct met een ruimte verbonden is. De architectuur functioneert als drager en participeert zodoende als beeldend en betekenisgevend element in het kunstwerk.

Haar eerste realisatie in dat verband was ‘The Silence Factory’ (2009). Aangedragen door Architectenbureau Groeneweg & van der Meijden werd Jansen voor de ontwikkeling van dit site specific werk in de gelegenheid gesteld door de fabriek van Merford, Noise Control (Gorinchem). ‘The Silence Factory’ is een gigantisch vlakrelïef, gemaakt van metaal en gemonteerd op hout. Het werd onder leiding van de kunstenaar uitgevoerd met de nieuwste laserapparatuur in de fabriek van de opdrachtgever zelf.

In maart 2010, wederom op vraag van architectenbureau Groeneweg & van der Meijden, voltooide Jansen, haar tweede plaatsgebonden werk. Ditmaal betrof het een wandvullend schilderij in de Ontmoetingskerk in Haarlem. De kerk werd onlangs door het architectenbureau gerenoveerd en omgebouwd tot een moderne sacrale ruimte. Het gebouw werd voorzien van een nieuwe kap bestaande uit drie gewelven. Het daglicht dat het interieur van de kerk instroomt is beeldbepalend. De achterwand voorzien van ramen in diepe nissen, scheidt de binnenruimte van een achterliggende tuin, wat zorgt voor een bijzonder lichtspel. Die achterwand heeft Janssen beschildert.

Dialoog met de ruimte

Zoals ‘The Silence Factory’ is ‘Appaerance’ een werk dat ten dienste staat van een specifieke omgeving en een bepaalde groep mensen. In deze werken primeert niet de afgebeelde mens zoals dit in haar schilderijen en tekeningen meestal het geval is, maar zoekt ze voornamelijk naar een associatief beeld dat aansluit bij de gemeenschap waar de architecturale drager zich ten dienste van stelt.

Er zijn enkel grijsnuances in de wandschildering gebruikt en die onderscheiden zich nauwelijks van de witte ondergrond. Dit ton sur ton werken doet denken aan ‘grisailles’: uitsluitend in grijstinten opgebouwde schilderijen die we o.a. kennen van de gotische altaarstukken. De gedachte aan deze schildertechniek – oorspronkelijk bedoeld als beeld van een beeld – accentueert de wisselwerking tussen de schijn en de werkelijkheid, tussen de veronderstelling en de beleving die Jansen in haar muurschildering aan de orde stelt.

Jansen speelt enerzijds met de fysieke eigenschappen en anderzijds met de inhoudsdragende kenmerken van de ruimte. Ze maakt bijvoorbeeld gebruik van de typische curvevormige bovenlijn die de achterwand van de kerk karakteriseert, door de contour van een geschilderd silhouet mee te laten lopen met de boogvorm.  Daarnaast wendt ze de invloed en de zeggingskracht van het daglicht aan dat rechtstreeks in het beeld valt en wat hoofdzakelijk bepaald wordt door twee vensters: één zijwaarts tegen, een ander temidden van de achterwand.  Door het betrekken van die beschikbare omgevingsfactoren, versterkt ze de dialoog tussen twee schijnwerelden: de schaduwen van de werkelijk ruimte – de schijn van reële wereld dus, tegenover de als schaduw weergegeven imaginaire wereld.

Een schim van iemand die in de tuin achter de kerk wandelt

Het wandschilderij is een trompe-l’oeil geworden. Doordat de schildering volgzaam inspeelt op de vorm van het gebouw, wordt de wand een nis waarbinnen zich een scène afspeelt. De kleurstelling van het werk is dermate licht dat ons oog wat tijd nodig heeft om aan de omgeving te wennen en zodoende de gehele schildering te kunnen zien, maar na enige tijd kijken ontwaren we een tafereel van een gesluierde gedaante in een natuurlijke omgeving. Het lijkt alsof we naar een uitvergroot schaduwbeeld van een figuur in de tuin kijken die doorheen de muur wordt geprojecteerd. Het figuur komt qua formaat overeen met een close-up van een personage in een film, vertoond op groot scherm in de bioscoop. Doordat er zich aan de onderkant van de wand tegen de vloerrand aan, een rij lage ramen van amper 50 cm hoog bevinden waar de tuinplanten tegenaan groeien, ontstaat de indruk dat de stengels en bladeren die we werkelijk door die benedenramen kunnen zien, als een schaduwpatroon doorlopen op de wand. Hier verder op doorgedacht zou het hele tafereel een schaduw kunnen zijn van wat zich in werkelijkheid afspeelt in de achtertuin.

Alles is licht

Door het optimaal benutten van het aanwezige daglicht als beeldend middel vertoont dit werk gelijkenis met de gotische visie van een gebouw dat ten dienste staat van een religieuze beleving. Geïnspireerd door metafysische leer waarin het licht als oorsprong en oerkracht van het bestaan centraal werd gesteld, moest volgens de gotische visie de lichtinval van kerken en kathedralen voornamelijk bijdragen aan het creëren van ideale condities ten behoeve van meditatie. Op een vergelijkbare metaforische wijze benadert Jansen de beeldende kracht van het aanwezige daglicht in haar werk in de ontmoetingskerk, waardoor er een betekenisvolle synergie tussen architectuur en wandschildering ontstaat.

Het licht dat vanuit een uitspringende hoek zijwaarts tegen de achterwand valt, `strijkt` als het ware langs het muurtafereel. Hierdoor worden de kleinste oneffenheden zichtbaar. Het pasteus aangebrachte lijnenspel van plantmotieven komt daardoor, ondanks dat ze zo licht van kleur zijn, goed naar voren. Je voelt de glans van de verf die sterk afsteekt tegen de matte witte muurverf van de ondergrond.

De kunstenaar gebruikt het licht ook symbolisch. Het licht dat van de zijkant in het schilderij valt, werkt namelijk zoals in bijvoorbeeld in de schilderijen van Johannes Vermeer, als een schijnwerper. Doordat het hier gaat over reëel licht, werkt het soms verhelderend, soms verblindend, al naargelang de weersomstandigheden. Dit licht schijnt zijdelings op het gedaante. Alhoewel er niet meer te zien is dan een vlak geschilderde amorfe vlek, herkennen we daarin een driekwart gezicht dat zich van dat zijwaarts invallend licht afwend. Het figuur richt het gelaat daarentegen juist wel naar een ander licht. Licht dat uit het raam komt dat zich in het midden van de beschilderde wand bevindt en wat frontaal de kerkruimte ingestuurd wordt.

Door enkel gebruik te maken van silhouetten, contourlijnen en een uiterst licht coloriet, creëert Jansen de illusie dat we naar een overbelicht beeld of een beeld in tegenlicht kijken. Alsof we door het licht dat uit de raamnis komt verblind worden.  Bij een foto in tegenlicht verschijnt de lichtbron als een heldere vlek of een sterke gloed rond het onderwerp. Hier plaatst die geconcentreerde heldere vlek zich in het centrum van het tafereel en creëert ze, net als in de tegenlichtfotografie, een bijzondere mysterieuze ingetogen dramatiek die het hele werk beïnvloedt.

Alsof we via het beeld wat bewuster dan anders in contact staat met het licht dat vanuit het raam naar binnen komt.

Andrée van de Kerkchove – juli 2010

Ontmoetingskerk, Frankrijklaan 4,
2034 BA Haarlem (NL)